Планы

практычных заняткаў па раздзеле “Этналогія Беларусі”

для студэнтаў дзённай формы атрымання адукацыі

Практычныя заняткі № 1

Тэма. Гісторыя этналагічнага вывучэння Беларусі

План

1. Першапачатковае назапашванне этнаграфічных звестак аб Беларусі.
2. Этнаграфічнае вывучэнне Беларусі ў другой палове ХІХ ст.
3. Развіццё беларускай этнаграфіі ў канцы ХІХ — пачатку ХХ ст.
4. Этнаграфічнае вывучэнне Беларусі ў савецкі час.
5. Распрацоўка гісторыі беларускай этнаграфіі А. Шлюбскім.
6. Аднаўленне навуковага цэнтра па вывучэнні беларускай этнаграфіі пасля вызвалення рэспублікі. Пачатак сістэматычнага вывучэння беларускай этнаграфіі з сярэдзіны 1950-х гг.
7. Абагульняючыя працы па этналогіі другой паловы ХХ ст. – пачатку XXI ст.

Асноўная літаратура

1. Гістарычнае краязнаўства Беларусі: вучэбна-метадычны дапаможнік / І.І. Багдановіч [і інш.]; пад рэд. А.А. Корзюка. – Гродна: ЮрСаПрынт; 2014. –  220 с.
2. Захаркевич, С.А. Социально-культурная антропология: учеб. - методич. пособие / С.А. Захаркевич. – Минск: БГУ, 2012. – 223с.
3. Лыч, Л. М.Краязнаўства – крыніца ведаў і нацыянальнага сталення /

Л.М. Лыч. – Мн.: Бел. фонд культуры, 2004. – 49 с.

4. Лурье, С.В. Историческая этнология: учеб. пособие / С.В. Лурье. – М.: Академический проект: Гаудеамус, 2004. – 624 с.
5. Саітава, В.І. Гісторыя краязнаўства Беларусі: вучэб. дапам./ В.І.Саітава. – Мінск: Бел. дзярж. ун-т культуры і мастацтваў, 2009. – 203 с.
6. Садохин, А.П. Этнология: учебник / А.П. Садохин, Т.Г. Грушевицкая. – М.: «Академия»; Высшая школа, 2000. – 304 с.
7. Шпилевский, П.М  Путешествие  по  Полесью  и   Белорусскому краю /  П.М. Шпилевский; [Предислов.,  текстол.  подготов.,  примеч.  и  коммент. С.И. Кузнецовой]. – Мн.: Беларусь, 2004. – 250 с.
8. Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве: вучэб.-метад. дапам. / Т.А. Навагродскі [і інш.]. – Мінск: БДУ, 2009.

Дадатковая літаратура

1. Беларусы: Сучасныя этнакультурныя працэсы / Г.І. Каспяровіч

[і інш.]; пад рэд. А.І. Лакотка. – Мінск: Беларус. навука, 2009. – 607 с.

2. Лісаў, А.Г. Краязнавец Мікалай Каспяровіч / А.Г. Лісаў,

А.М. Падліпскі. – Віцебск: УПП “Віцебская абласная друкарня”, 2000. – 46 с.

3. Помнікі этнаграфіі. Методыка выяўлення, апісання і збірання /

М.Ф. Піліпенка [і інш.]; пад рэд. В.К. Бандарчыка. – Мінск: Навука і тэхніка, 1981. – 150 с.

4. Титов, В.С. Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов / В.С. Титов. - Мн.: Наука и техника, 1983. – 226 с.
5. Этнография восточных славян. Очерки традиционной культуры /

Ю.В. Бромлей [и др.]; под ред. К.В. Чистова. - М.: Наука, 1987. – 558 с. 

6. Этнокультурные процессы Восточного Полесья в прошлом и настоящем / Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора имени К. Крапивы ; редкол.: А.Вл. Гурко [и др.]. – Минск: Беларус. навука, 2010. – 466 с.  

Практычныя заняткі № 2.

Тэма “Этнічная гісторыя беларусаў”

План

1. Праблема фарміравання беларускага этнасу.

2. Паходжанне асноўных беларускіх этнонімаў.

3. Этапы этнічнай гісторыі беларусаў ў XIV – ХІХ стст.

4. Праблема фарміравання беларускага этнасу ў канцы ХІХ – ХХ стст. Беларуская нацыя на сучасным этапе.

Асноўная літаратура

1. Гістарычнае краязнаўства Беларусі: вучэбна-метадычны дапаможнік / І.І. Багдановіч [і інш.]; пад рэд. А.А. Корзюка. – Гродна: ЮрСаПрынт; 2014. –  220 с.
2. Захаркевич, С.А. Социально-культурная антропология: учеб. - методич. пособие / С.А. Захаркевич. – Минск: БГУ, 2012. – 223с.
3. Лыч, Л. М.Краязнаўства – крыніца ведаў і нацыянальнага сталення / Л.М. Лыч. – Мн.: Бел. фонд культуры, 2004. – 49 с.
4. Лурье, С.В. Историческая этнология: учеб. пособие / С.В. Лурье. – М.: Академический проект: Гаудеамус, 2004. – 624 с.
5. Саітава, В.І. Гісторыя краязнаўства Беларусі: вучэб. дапам./ В.І.Саітава. – Мінск: Бел. дзярж. ун-т культуры і мастацтваў, 2009. – 203 с.
6. Садохин, А.П. Этнология: учебник / А.П. Садохин, Т.Г. Грушевицкая. – М.: «Академия»; Высшая школа, 2000. – 304 с.
7. Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве: вучэб.-метад. дапам. / Т.А. Навагродскі [і інш.]. – Мінск: БДУ, 2009.

Дадатковая Асноўная літаратура

8. Беларусы: Сучасныя этнакультурныя працэсы / Г.І. Каспяровіч [і інш.]; пад рэд. А.І. Лакотка. – Мінск: Беларус. навука, 2009. – 607 с.
9. Народы и культуры: Белорусы / Российская Академия наук; редкол. В.К. Бондарчик [и др.]. – М.: Наука, 1998. – 588 с.
10. Помнікі этнаграфіі. Методыка выяўлення, апісання і збірання / М.Ф. Піліпенка [і інш.]; пад рэд. В.К. Бандарчыка. – Мінск: Навука і тэхніка, 1981. – 150 с.
11. Титов, В.С. Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов / В.С. Титов. - Мн.: Наука и техника, 1983. – 226 с.
12. Этнография восточных славян. Очерки традиционной культуры /
13. Ю.В. Бромлей [и др.]; под ред. К.В. Чистова. - М.: Наука, 1987. – 558 с.

 Практычныя заняткі № 3.

Тэма. Гаспадарка і матэрыяльная культура беларусаў

План

1. Сельскагаспадарчыя заняткі беларусаў у гісторыка-этнаграфічным разглядзе. Эвалюцыя землекарыстання і прылад працы. Рэгіянальныя адрозненні.

2. Традыцыйныя промыслы на Беларусі.

3. Традыцыйныя рамёствы. Цэнтры рамеснай вытворчасці ў ІХ – ХІХ стст.

Асноўная літаратура

1. Лыч, Л. М.Краязнаўства – крыніца ведаў і нацыянальнага сталення /
2. Л.М. Лыч. – Мн.: Бел. фонд культуры, 2004. – 49 с.
3. Лурье, С.В. Историческая этнология: учеб. пособие / С.В. Лурье. – М.: Академический проект: Гаудеамус, 2004. – 624 с.
4. Саітава, В.І. Гісторыя краязнаўства Беларусі: вучэб. дапам./ В.І.Саітава. – Мінск: Бел. дзярж. ун-т культуры і мастацтваў, 2009. – 203 с.
5. Садохин, А.П. Этнология: учебник / А.П. Садохин, Т.Г. Грушевицкая. – М.: «Академия»; Высшая школа, 2000. – 304 с.
6. Цітоў, В.С. Этнаграфічная спадчына. Беларусь. Традыцыйна-бытавая культура: вучэбна-метадычны дапаможнік /В.С. Цітоў – Мінск: Беларусь, 1997. – 207с.
7. Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве: вучэб.-метад. дапам. / Т.А. Навагродскі [і інш.]. – Мінск: БДУ, 2009.

Дадатковая  літаратура

8. Котович, О.  Золотые  правила  народной  культуры / О. Котович, Я. Крук, – Мінск: Адукацыя i выхаванне, 2014. – 590 с.
9. Маленка, Л.І. Беларускі народны касцюм / Л.І. Маленка. – Мінск: Ураджай, 2001. – 160 с.
10. Навагродскі, Т.А. Традыцыі народнага харчавання беларусаў / Т.А. Навагродскі. – Мінск: НІА, 2000. – 112 с.
11. Народы и культуры: Белорусы / Российская Академия наук; редкол. В.К. Бондарчик [и др.]. – М.: Наука, 1998. – 588 с.
12. Помнікі этнаграфіі. Методыка выяўлення, апісання і збірання / М.Ф. Піліпенка [і інш.]; пад рэд. В.К. Бандарчыка. – Мінск: Навука і тэхніка, 1981. – 150 с.
13. Сахута, Я.М. Народнае мастацтва Беларусі / Я.М. Сахута. – Мінск: БелЭн, 1997. – 287 с.
14. Титов, В.С. Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов / В.С. Титов. - Мн.: Наука и техника, 1983. – 226 с.
15. Этнография восточных славян. Очерки традиционной культуры / Ю.В. Бромлей [и др.]; под ред. К.В. Чистова. - М.: Наука, 1987. – 558 с. 
16. Этнокультурные процессы Восточного Полесья в прошлом и настоящем / Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора имени К. Крапивы ; редкол.: А.Вл. Гурко [и др.]. – Минск: Беларус. навука, 2010. – 466 с.  

Практычныя заняткі № 4

Тэма “Беларускае народнае жыллё”

План.

1. Арганізацыя жылога асяродка. Функцыі жылля.
2. Эвалюцыя жылля, яго сацыяльныя і культурна-бытавыя асаблівасці. Асноўныя функцыянальныя і архітэктурна-будаўнічыя адметнасці беларускага традыцыйнага жылля.
3. Інтэр’ер жылля. Інтэр’ер як унутраная прастора, функцыянальна і эстэтычна арганізаваная.
4. Народнае дойлідства. Звычаі і абрады.
5. Будаўнічыя звычаі, абрады, павер'і.

Асноўная літаратура

1. Лурье, С.В. Историческая этнология: учеб. пособие / С.В. Лурье. – М.: Академический проект: Гаудеамус, 2004. – 624 с.
2. Садохин, А.П. Этнология: учебник / А.П. Садохин, Т.Г. Грушевицкая. – М.: «Академия»; Высшая школа, 2000. – 304 с.
3. Самусік, А.Ф. Помнікі гісторыі і культуры Беларусі: вучэбн. дапаможнік / А.Ф. Самусік. – Мн.: БДЭУ, 2004. – 209 с.
4. Цітоў, В.С. Этнаграфічная спадчына. Беларусь. Традыцыйна-бытавая культура: вучэбна-метадычны дапаможнік /В.С. Цітоў – Мінск: Беларусь, 1997. – 207с.
5. Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве: вучэб.-метад. дапам. / Т.А. Навагродскі [і інш.]. – Мінск: БДУ, 2009.

Дадатковая Асноўная літаратура

6. Беларусы: Сучасныя этнакультурныя працэсы / Г.І. Каспяровіч
7. [і інш.]; пад рэд. А.І. Лакотка. – Мінск: Беларус. навука, 2009. – 607 с.
8. Котович, О.  Золотые  правила  народной  культуры / О. Котович, Я. Крук, – Мінск: Адукацыя i выхаванне, 2014. – 590 с.
9. Народы и культуры: Белорусы / Российская Академия наук; редкол. В.К. Бондарчик [и др.]. – М.: Наука, 1998. – 588 с.
10. Помнікі этнаграфіі. Методыка выяўлення, апісання і збірання /
11. М.Ф. Піліпенка [і інш.]; пад рэд. В.К. Бандарчыка. – Мінск: Навука і тэхніка, 1981. – 150 с.
12. Этнография восточных славян. Очерки традиционной культуры / Ю.В. Бромлей [и др.]; под ред. К.В. Чистова. - М.: Наука, 1987. – 558 с. 

Практычныя заняткі № 5.

Тэма “Сямейны лад  жыцця беларусаў”

План

1. Традыцыйная беларуская сям’я. Формы сям’і. Паняцце аб сямейным ладзе жыцця і побыце.

2. Сямейная абраднасць беларусаў:

• Радзінная абраднасць;
• Вясельная абраднасць;
• Абрады пахавання і шанавання продкаў.

3. З’явы інкультурацыі ў сямейным побыце беларусаў.

Асноўная літаратура

1. Гістарычнае краязнаўства Беларусі: вучэбна-метадычны дапаможнік / І.І. Багдановіч [і інш.]; пад рэд. А.А. Корзюка. – Гродна: ЮрСаПрынт; 2014. –  220 с.
2. Захаркевич, С.А. Социально-культурная антропология: учеб. - методич. пособие / С.А. Захаркевич. – Минск: БГУ, 2012. – 223с.
3. Саітава, В.І. Гісторыя краязнаўства Беларусі: вучэб. дапам./ В.І.Саітава. – Мінск: Бел. дзярж. ун-т культуры і мастацтваў, 2009. – 203 с.
4. Садохин, А.П. Этнология: учебник / А.П. Садохин, Т.Г. Грушевицкая. – М.: «Академия»; Высшая школа, 2000. – 304 с.
5. Цітоў, В.С. Этнаграфічная спадчына. Беларусь. Традыцыйна-бытавая культура: вучэбна-метадычны дапаможнік /В.С. Цітоў – Мінск: Беларусь, 1997. – 207с.
6. Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве: вучэб.-метад. дапам. / Т.А. Навагродскі [і інш.]. – Мінск: БДУ, 2009.

Дадатковая літаратура.

7. Беларусы: Сучасныя этнакультурныя працэсы / Г.І. Каспяровіч
8. [і інш.]; пад рэд. А.І. Лакотка. – Мінск: Беларус. навука, 2009. – 607 с.
9. Котович, О.  Золотые  правила  народной  культуры / О. Котович, Я. Крук, – Мінск: Адукацыя i выхаванне, 2014. – 590 с.
10. Маленка, Л.І. Беларускі народны касцюм / Л.І. Маленка. – Мінск: Ураджай, 2001. – 160 с.
11.  Навагродскі, Т.А. Традыцыі народнага харчавання беларусаў /
12. Т.А. Навагродскі. – Мінск: НІА, 2000. – 112 с.
13. Народы и культуры: Белорусы / Российская Академия наук; редкол. В.К. Бондарчик [и др.]. – М.: Наука, 1998. – 588 с.
14. Помнікі этнаграфіі. Методыка выяўлення, апісання і збірання / М.Ф. Піліпенка [і інш.]; пад рэд. В.К. Бандарчыка. – Мінск: Навука і тэхніка, 1981. – 150 с.
15. Ракава, Л.В. Эвалюцыя традыцый сямейнага выхавання беларусаў / Л.В. Ракава. – Мінск: Беларус. навука, 2009. – 311 с.
16. Сахута, Я.М. Народнае мастацтва Беларусі / Я.М. Сахута. – Мінск: БелЭн, 1997. – 287 с.
17. Титов, В.С. Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов / В.С. Титов. - Мн.: Наука и техника, 1983. – 226 с.
18. Этнография восточных славян. Очерки традиционной культуры /
19. Ю.В. Бромлей [и др.]; под ред. К.В. Чистова. - М.: Наука, 1987. – 558 с. 

Практычныя заняткі № 6.

Тэма. Традыцыйная духоўная культура

План

1. Вераванні народаў Беларусі. Міфалагічныя вобразы тра­ды­цый­най народнай рэлігіі.
2. Магічныя абрады. Гаспадарчая, лячэбная, любоўная і шкоданосная магія. Замовы.
3. Вусная народная творчасць. Фальклор як сродак выхавання нацыянальнай свядомасці беларусаў. Беларускія народныя песні.
4. Беларускі народны каляндар. Каляндарна-абрадавая паэзія. Пазаабрадавая паэзія. Частушкі.
5. Казкі. Сацыяльна-бытавыя і народныя казкі. Казкі пра жывёл, іх ідэйны змест.
6. Неказачная проза. Легенды, паданні, прыкметы, павер’і.
7. Анекдоты, жарты, досціпы.
8. Народная музыка.
9. Народнае харэаграфічнае майстэрства. Народны тэатр. Батлейка.

Асноўная літаратура

1. Захаркевич, С.А. Социально-культурная антропология: учеб. - методич. пособие / С.А. Захаркевич. – Минск: БГУ, 2012. – 223с.
2. Лурье, С.В. Историческая этнология: учеб. пособие / С.В. Лурье. – М.: Академический проект: Гаудеамус, 2004. – 624 с.
3. Саітава, В.І. Гісторыя краязнаўства Беларусі: вучэб. дапам./ В.І.Саітава. – Мінск: Бел. дзярж. ун-т культуры і мастацтваў, 2009. – 203 с.
4. Садохин, А.П. Этнология: учебник / А.П. Садохин, Т.Г. Грушевицкая. – М.: «Академия»; Высшая школа, 2000. – 304 с.
5. Самусік, А.Ф. Помнікі гісторыі і культуры Беларусі: вучэбн. дапаможнік / А.Ф. Самусік. – Мн.: БДЭУ, 2004. – 209 с.
6. Цітоў, В.С. Этнаграфічная спадчына. Беларусь. Традыцыйна-бытавая культура: вучэбна-метадычны дапаможнік /В.С. Цітоў – Мінск: Беларусь, 1997. – 207с.
7. Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве: вучэб.-метад. дапам. / Т.А. Навагродскі [і інш.]. – Мінск: БДУ, 2009.

Дадатковая літаратура

8. Беларусы: Сучасныя этнакультурныя працэсы / Г.І. Каспяровіч [і інш.]; пад рэд. А.І. Лакотка. – Мінск: Беларус. навука, 2009. – 607 с.
9. Котович, О.  Золотые  правила  народной  культуры / О. Котович, Я. Крук, – Мінск: Адукацыя i выхаванне, 2014. – 590 с.
10. Маленка, Л.І. Беларускі народны касцюм / Л.І. Маленка. – Мінск: Ураджай, 2001. – 160 с.
11. Народы и культуры: Белорусы / Российская Академия наук; редкол. В.К. Бондарчик [и др.]. – М.: Наука, 1998. – 588 с.
12. Помнікі этнаграфіі. Методыка выяўлення, апісання і збірання /
13. М.Ф. Піліпенка [і інш.]; пад рэд. В.К. Бандарчыка. – Мінск: Навука і тэхніка, 1981. – 150 с.
14. Сахута, Я.М. Народнае мастацтва Беларусі / Я.М. Сахута. – Мінск: БелЭн, 1997. – 287 с.
15. Титов, В.С. Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов / В.С. Титов. - Мн.: Наука и техника, 1983. – 226 с.
16. Этнография восточных славян. Очерки традиционной культуры / Ю.В. Бромлей [и др.]; под ред. К.В. Чистова. - М.: Наука, 1987. – 558 с.
17. Этнокультурные процессы Восточного Полесья в прошлом и настоящем / Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора имени К. Крапивы ; редкол.: А.Вл. Гурко [и др.]. – Минск: Беларус. навука, 2010. – 466 с.