Новости События Общее

Лекции

Похожие публикации


Учебники по истории Беларуси

11-02-2019 Лекции
Учебники по истории Беларуси
Белорусские студенты История Беларуси Семинарские занятия
подробнее

Историко-культурное наследие Беларуси. Лекция №5

09-11-2020 Лекции
Лекция №5. Мастацтва сталага барока (сярэдзіна – 2-я палова XVII ст.). 1. Гістарычныя ўмовы развіцця мастацтва сталага барока (сярэдзіна – 2-я XVII ст.). 2. Манументальны жывапіс: роспісы Мікалаеўскай царквы ў Магілёве і Успенскага сабора ў Жыровічах. 3. Станкавы жывапіс. 1. Гістарычныя ўмовы развіцця мастацтва сталага барока (сярэдзіна – 2-я п. XVII ст.). Наступны этап развіцця барока сярэдзіна – 2-я пал. XVII ст. У другой палове XVII-XVIII ст. ўмовы для развіцця беларускай нацыянальнай культуры пагоршыліся. Беларусь, што засталася ў складзе Рэчы Паспалітай па ўмовах Андрусаўскага перамір'я (1667) і вечнага міру (1686 г.) ўступіла ў перыяд працяглага эканамічнага крызісу, які з'явіўся вынікам працяглых войнаў (1648-1651 і 1654-1667 гг.). Узмацненне феадальна-прыгонніцкага і нацыянальна-рэлігійнага ціску. Ўзмацніліся паланізацыя і акаталічванне насельніцтва ўсходніх земляў Рэчы Паспалітай. Беларуская мова паступова выціскаецца з судовага і дзяржаўнага справаводства, а ў канцы XVII ст. яе выкарыстанне як афіцыйнай і пісьмовай мовы было забаронена. Пастановай сейма у 1696 г. усё перакладалася на польскую мову. З XVII ст. кнігі друкаваліся на польскай, французскай, лацінскай, італьянскай, нямецкай, рускай, яўрэйскай мовах. Ўзмацнілася ўшчамленне правоў праваслаўных і пратэстантаў. У 1668 г. Cейм забараніў пераходзіць з каталіцтва ў іншыя веравызнанні. Праваслаўнай шляхце, святарам, мяшчанам быў забаронены доступ у дзяржаўныя органы ўлады. Інтэлектуальнае жыццё ў другой палове XVII – пачатку XVIII ст. характарызавалася як бы рухам назад. Забываліся дасягненні часоў эпохі Адраджэння і Рэфармацыі, зноў набылі папулярнасць ідэі перыяду сярэднявечча. Ўмовы, у якіх развілася культура Беларусі, вызначылі яе асаблівасць – полілінгвістычны характар. З-за неспрыяльнай сітуацыі беларускамоўнай была пераважна народная культура – культура сялянства, гарадскіх нізоў, часткі шляхты і духавенства. На абарону праваслаўя і беларускай нацыянальнай культуры сталі праваслаўныя брацтвы. У XVII стст. брацкія школы былі адкрыты ў Вільні, Магілёве, Оршы, Слуцку, Мінску, Мсціславе, Крычаве, Полацку, Віцебску і інш. гарадах і мястэчках. Братствы адкрываліся, як правіла, пры цэрквах і аб'ядноўвалі рамеснікаў, дробных гандляроў, духавенства, дробную шляхту, у сельскай мясцовасці – сялян. Вядучым напрамкам у дзейнасці брацтваў была асвета і адукацыя праваслаўнага духавенства. Паколькі сярод праваслаўных святароў былі і такія, якія не ведалі стараславянскай мовы, не ўмелі чытаць кніг, якія выкарыстоўваліся ў набажэнствах. Таму задачай брацтваў былі адукацыя і выдавецкая дзейнасць. Брацкія друкарні выкарыстоўвалі кірылічны шрыфт, друкавалі кнігі на беларускай, царкоўнаславянскай мове. Такім чынам, дзейнасць брацтваў садзейнічала: - па-першае, фармаванню палітычнай апазіцыі (мяшчане, сяляне, казакі, духавенства, праваслаўная шляхта); - па-другое, братствы адыгрывалі важную ролю ў развіцці мастацкай культуры беларусаў, у прыватнасці ў літаратуры, пісьменстве, музыцы, іканапісе, дэкаратыўна-прыкладным мастацтве. У грамадска-палітычнай думцы панавала схаластыка. Аднак шырокую вядомасць атрымалі атэістычныя погляды Казіміра Лышчынскі. Пакінуўшы Ордэн езуітаў, ён напісаў трактат «Аб неіснаванні Бога», дзе сцвярджаў, што Бог не існуе, а з'яўляецца толькі ілюзіяй, народжанай фантазіяй людзей. Каталіцкае духавенства жорстка расправілася з беларускім вальнадумцам. У 1689 г. К. Лышчынскі быў спалены на вогнішчы. Адным з яркіх прадстаўнікоў беларускай літаратуры таго часу быў Сімяон Полацкі (1629-1680 гг.). Істотная частка яго жыцця была звязана з Масквой. С. Полацкі стварыў рукапісныя зборнікі «Ветроград шматколерны», «Рифмалагіён». Пісаў на беларускай, лацінскай і стараславянскай мовах. Ён быў выхавальнікам царскіх дзяцей, заснаваў друкарню ў Крамлі і Славяна-грэка-лацінскую акадэмію. На станаўленне беларускай літаратуры ў немалой ступені паўплывала вусная народная творчасць. Тэатральнае жыццё Беларусі на рубяжы XVII-XVIII стст. было прадстаўлена школьным тэатрам і народным лялечным – Батлейка. У іх рэпертуары пераважалі пастаноўкі на польскай і лацінскай мовах. Вялікіх поспехаў дасягнула да XVII-XVIII стст. гравюра. Яшчэ ў XVI ст. і на працягу XVII ст. тут быў выдадзены шэраг кніг, якія адрозніваліся добрай якасцю. Высокі ўзровень афармлення і ілюстравання кніг дэманстравалі Супрасльская і Магілёўская друкарні. На аснове іх ілюстравання склалася цудоўная мясцовая гравюрныя школа. Лепшымі майстрамі гэтай школы былі бацька і сын Вашчанкі. Прызнанне за межамі Беларусі атрымала майстэрства мясцовых разьбяроў. Як жа так атрымалася? Творчыя сувязі беларускіх і рускіх майстроў у мастацтве XII-XVII стст. сталі больш цеснымі, трывалымі асабліва ў перыяд руска-польскай вайны (1654-1667 гг.). У другой палове XVII ст. ўмовы для развіцця скульптуры сталі неспрыяльнымі з-за бясконцых войнаў. Многія скульптары апынуліся ў Расіі. Вялікую вядомасць беларускім майстрам прынесла будаўніцтва царскага Каломенскага палаца, іканастасы для Данскога, Сімяонаўскага, Нова-Іерусалімскага, Валдайска-Іверскага, Навадзевічага манастыроў. У Зброевай палаце, якая ў 2-й пал. XVII ст. была найбуйнейшым мастацкім цэнтрам Расіі, разам з лепшымі мастакамі «зямлі рускай» працавала не менш 138 жывапісцаў, разьбяроў, залатых і шкляных спраў майстроў, друкароў – выхадцаў з Беларусі. Яны пісалі заказныя партрэты, у тым ліку «партрэт Фёдара Апексеевича» (1686 г.), стваралі скульптуры, ракі. Выхадцы з Беларусі будавалі палац Аляксею Міхайлавічу (1645-1678 гг.) у Каломенскім (1667-1668 гг.). Выконвалі пад кіраўніцтвам спачатку старца Арсенія з Оршы, а потым Кліма Міхайлава са Шклова іканастасы для манастыроў Данскога, Сімяонаўская, Нова-Іерусалімскага, Валдайска-Іверскага і цэркваў у Ізмайлава, Новадзявочым манастыры. У апошнім (1683-1688 гг.) стварылі вялізны пазалочаны пышны іканастас, аб'ёмная разьба якога атрымала ў Маскве назву «беларуская рэзь навылетная». Яна замяніла распаўсюджаную да таго часу ў рускім мастацтве плоскую (фражскую) разьбу. 2. Манументальны жывапіс: роспісы Мікалаеўскай царквы ў Магілёве і Успенскага сабора ў Жыровічах. Выяўленчае мастацтва беларуска-літоўскіх земляў у XVII ст. развівалася пераважна ў рамках спалучэння розных стыляў і цесных сувязяў з заходнееўрапейскімі школамі мастацтваў. У станковага і манументальнага жывапісу гэта перапляценне розных рыс: готыкі, Рэнесансу, маньерызму, барока, прыкметна прыцягненне да рэалістычнай манеры пісьма. Мастакі інтэнсіўна выкарыстоўваюць ландшафт, архітэктурны пейзаж, дэталізуюць вобразы. Пачынаючы з XVII ст. на тэрыторыі Беларусі паўсюдна ўзнікаюць лакальныя і самастойныя школы жывапісу. Першыя з іх з'явіліся на Магілёўшчыне, Гродзеншчыне, Віцебшчыне і Берасьцейшчыне. Кожная з гэтых школ мела свае характэрныя асаблівасці, так напрыклад для Магілёўшчыны характэрна перавага лінейна-графічнага стылю, дэкаратыўнасць, засяроджанасць на бытавых дэталях; для Брэсцкай школы – вытанчанасць і дэталёвасць у малюнку, мажорная каляровая гама, і разам з тым падвышаная экспрэсіўнасць, абстрактнасць вобразнага раду. Манументальны жывапіс не стаў традыцыйным для замкавай архітэктуры, хоць некаторыя рэзідэнцыі каралёў ўпрыгожваліся фрэскамі. Помнікамі манументальнага жывапісу гэтага перыяду з'яўляюцца роспісы Мікалаеўскай царквы Мікалаеўскага манастыра ў Магілёве (1669-1672 гг.), якія характарызуюцца значным уплывам народных традыцый. Пры размалёўках выкарыстоўваліся: мясцовы пейзаж, простанародныя персанажы, разнастайнасць палітры фарбаў. Самая ранняя кампазіцыя размешчана пад скляпеннямі купала – «Троіца новазапаветная» – на сіне-блакітным фоне на аблоках намаляваныя фігуры Бога-Айца са сферай ў руках і Бога-Сына з вялікім крыжам, зверху ў промнях лунае голуб. Закончаная кампазіцыя, вострахарактарныя тыпажы, каларыт з перавагай бэзава-малінавых, залаціста-жоўтых і зялёных таноў – усё гэта робіць твор паказальным. Роспісы цэркваў Успенскага сабора Спаса-Успенскага Жыровіцкага манастыра – ад першапачатковага афармлення (ўпрыгожвання) захаваліся толькі фрагменты. У кампазіцыі «новазапаветных Троіца» паказаны Бог Саваоф, Хрыстос, сем анёлаў і Дух Святы ў выглядзе голуба. Размешчаныя па крузе фігуры перадаюць глыбокі сэнс аднаго з асноўных дагматаў хрысціянскай царквы – трыадзінства Бога. 3. Станкавы жывапіс. Сценапіс XVII ст. (Магілёў, Мсціслаў) яшчэ толькі рэстаўруецца і вывучаецца. Таму больш дакладнае ўяўленне аб развіцці мастацтва таго часу дае станковы жывапіс. Нароўні з замежнымі мастакамі ў Беларусі працавалі і мясцовыя майстры. Пад уплывам узораў мемарыяльнай пластыкі яны пачынаюць ствараць партрэты тыпу «у лаўровым вянку», «партрэт Станіслава Казіміра Радзівіла», «партрэт Лізаветы Кішкі, народжанай Радзівіл». Лінія параднага партрэта знайшла далейшае адлюстраванне ў другой палове XVII ст. Пра гэта сведчаць такія творы, як партрэт Януша Вишевицкага (1650-1670 гг.), Аляксандра Астрожскага (1660-1670 гг.), Анджэя Завішы (1676. г) і г.д. У сакрыстыях касцёлаў, асабістых калекцыях магнатаў і шляхты існаваў тып паяснога партрэта спонсараў, настаяцеляў храмаў: «партрэт Анджэя Казіміра Завішы» (1676 г.), "партрэт Кіпрыяна Жахоўскага» (1680 г.). Гэтыя творы, як і партрэты ў «лаўровым вянку», былі выкананы мясцовымі мастакамі, знаёмымі з тэхнікай і тэхналогіяй беларускага і заходнееўрапейскага жывапісу. Помнікамі свецкага жывапісу, занесенымі ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі, з'яўляюцца «партрэт Эразма з Віртхайма» і «партрэт кардынала», напісаныя невядомымі мастакамі. Захоўваюцца гэтыя творы мастацтва ў Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі.
тест Белорусские студенты История Беларуси задание
подробнее