Пералік тэарэтычных пытанняў да экзамену

па дысцыпліне “Сучасная беларуская літаратурная мова”

для студэнтаў трэцяга курса філалагічнага факультэта

 (дзённая форма атрымання адукацыі, 2020 / 2021 навучальны год)

1. Сінтаксіс як раздзел граматыкі, яго змест і задачы. Сувязь сінтаксісу з іншымі раздзеламі мовазнаўства.

2. Словазлучэнне і сказ – асноўныя аб’екты сінтаксісу.

3. Сінтаксічныя адзінкі: сінтаксема, словазлучэнне, просты сказ, складаны сказ.

4. Паняцце сінтаксічнай сувязі, сінтаксічных адносін, сінтаксічнага значэння. Сродкі выражэння сінтаксічнай сувязі.

5. Словазлучэнне. Словазлучэнне як сінтаксічная адзінка. Адрозненне словазлучэння ад слова і сказа.

6. Свабодныя і несвабодныя словазлучэнні. Сінтаксічна непадзельныя словазлучэнні.

7. Класіфікацыя словазлучэнняў паводле галоўнага слова (іменныя, дзеяслоўныя, прыслоўныя); паводле сэнсавых адносін кампанентаў (аб’ектныя, атрыбутыўныя, акалічнасныя); паводле структуры (простыя і складаныя).

8. Структурная схема словазлучэння.

9. Віды падпарадкавальнай сувязі слоў: дапасаванне (поўнае і няпоўнае), кіраванне (прыдзеяслоўнае (слабае і моцнае), прыйменнае, прыадвербіяльнае; прыназоўнікавае і беспрыназоўнікавае), прымыканне. Сродкі выражэння сувязі.

10. Асаблівасці беларускага кіравання.

11. Просты сказ. Сказ як сінтаксічная адзінка.

12. Класіфікацыя простага сказа. Асноўныя прыметы сказа: граматычная аформленасць, прэдыкатыўнасць, мадальнасць, сэнсавая завершанасць, інтанацыйная закончанасць.

13. Адрозненне сказа ад словазлучэння і слова.

14. Віды сінтаксічнай сувязі кампанентаў сказа: прэдыкатыўная сувязь (каардынацыя, суразмяшчэнне, прыцягненне), далучальная сувязь, злучальная сувязь, падпарадкавальная сувязь.

15. Класіфікацыя простага сказа. Тыпы сказаў паводле адносін да рэчаіснасці (сцвярджальныя і адмоўныя).

16. Тыпы сказаў паводле мэты выказвання: апавядальныя, пытальныя (уласна пытальныя, пытальна-рытарычныя, пытальна-пабуджальныя) і пабуджальныя, іх граматычнае афармленне, асаблівасці інтанацыі.

17. Тыпы сказаў паводле эмацыйнай афарбоўкі (клічныя і няклічныя).

18. Тыпы сказаў паводле колькасці саставаў; паводле наяўнасці даданых членаў сказа; паводле наяўнасці/адсутнасці структурна неабходных членаў сказа; паводле наяўнасці/адсутнасці элементаў ускладнення; паводле структурнай арганізацыі (члянімыя і нечлянімыя).

19. Структура двухсастаўнага сказа. Граматычная аснова (прэдыкатыўнае ядро) простага сказа.

20. Галоўныя і даданыя члены сказа. Марфалагізаваныя і немарфалагізаваныя члены сказа. Дэтэрмінанты.

21. Галоўныя члены сказа. Дзейнік, яго значэнні. Тыпы дзейніка (просты, складаны, састаўны). Спосабы выражэння дзейніка. Сінтаксічна непадзельныя словазлучэнні ў ролі дзейніка.

22. Выказнік, яго значэнні. Тыпы выказніка (просты, састаўны, складаны).

23. Просты дзеяслоўны выказнік, яго выражэнне.

24. Састаўныя іменны і дзеяслоўны выказнікі.

25. Выражэнне выказальнага слова.

26. Звязкі, іх тыпы ў іменным і дзеяслоўным выказніках.

27. Складаны выказнік.

28. Размежаванне дзейніка і выказніка, выражаных назоўнікамі назоўнага склону, інфінітывам.

29. Каардынацыя дзейніка і выказніка ў простым сказе.

30. Даданыя члены сказа. Дапаўненне. Прыдзеяслоўнае (прамое і ўскоснае), прыйменнае, прыадвербіяльнае дапаўненні, іх выражэнне.

31. Азначэнне. Дапасаванае азначэнне, яго выражэнне.

32. Недапасаванае азначэнне, яго выражэнне рознымі часцінамі мовы.

33. Сінтаксічна непадзельныя словазлучэнні ў ролі дапасаваных і недапасаваных азначэнняў.

34. Прыдатак як разнавіднасць дапасаванага азначэння.

35. Значэнні прыдаткаў. Адзіночны і развіты (разгорнуты) прыдатак. Размежаванне прыдатка і адзіночнага паяснёнага назоўніка.

36. Акалічнасці. Віды акалічнасцей (месца, часу, прычыны і інш.), спосабы іх выражэння. Сінтаксічна непадзельныя словазлучэнні ў ролі акалічнасцей.

37. Размежаванне даданых членаў сказа, выражаных назоўнікамі і інфінітывам.