Факультэт: пачатковай адукацыі

Дысцыпліна: Беларуская мова

Курс: 3

Семестр: 5

Форма навучання: завочная  (3,5 г. н.)

Пытанні да экзамену

(2023 – 2024 навучальны год)

1. Сінтаксіс, яго прадмет і задачы. Асноўныя сінтаксічныя адзінкі. Віды сінтаксічнай сувязі. Сувязь сінтаксісу з іншымі раздзеламі мовазнаўства.

2. Словазлучэнне як сінтаксічная адзінка. Непрэдыкатыўнасць, намінатыўнасць, неаднакампанентнасць, расчлянёнасць, сэнсавая цэласнасць як асноўныя прыметы словазлучэння. Слова, словазлучэнне і сказ.

3. Класіфікацыі словазлучэнняў. Свабодныя і несвабодныя, простыя і складаныя словазлучэнні. Тыпы словазлучэнняў паводле марфалагічнага выражэння галоўнага слова. Сэнсавыя адносіны паміж кампанентамі словазлучэння.

4. Віды падпарадкавальнай сінтаксічнай сувязі слоў у словазлучэнні: дапасаванне, кіраванне, прымыканне.

5. Сказ як сінтаксічная адзінка. Камунікатыўнасць, прэдыкатыўнасць, мадальнасць, сэнсавая завершанасць і інтанацыйная аформленасць як асноўныя прыметы сказа. Тыпы сказаў: паводле мэты выказвання; паводле эмацыянальнай афарбоўкі; паводле адносін выказвання да рэчаіснасці.

6. Тыпы сказаў паводле граматычнай структуры (простыя і складаныя; сінтаксічна падзельныя і сінтаксічна непадзельныя; двухсастаўныя і аднасастаўныя; неразвітыя і развітыя; няўскладненыя і ўскладненыя; поўныя і няпоўныя).

7. Двухсастаўныя сказы. Аснова простага двухсастаўнага сказа. Галоўныя і даданыя члены сказа.

8. Дзейнік двухсастаўнага сказа, яго тыпы і спосабы выражэння.

9. Выказнік двухсастаўнага сказа, яго тыпы і спосабы выражэння.

10. Каардынацыя выказніка і дзейніка. Працяжнік паміж дзейнікам і выказнікам.

11. Дапаўненне. Прамыя і ўскосныя дапаўненні, спосабы іх выражэння.

12. Азначэнне. Дапасаваныя і недапасаваныя азначэнні, спосабы іх выражэння.

13. Прыдатак. Адзіночныя і развітыя прыдаткі, спосабы іх выражэння.

14. Акалічнасць. Віды акалічнасцей, спосабы іх выражэння.

15. Аднасастаўныя сказы. Тыпы аднасастаўных сказаў паводле характару выражэння галоўнага члена: дзеяслоўныя і іменныя.

16. Аднасастаўныя сказы дзеяслоўнага тыпу: пэўна-асабовыя, няпэўна-асабовыя, абагульнена-асабовыя.

17. Безасабовыя сказы. Спосабы выражэння галоўнага члена безасабовых сказаў. Інфінітыўныя сказы, іх семантыка-сінтаксічная характарыстыка.

18. Намінатыўныя сказы, іх семантыка-сінтаксічная характарыстыка.

19. Сінтаксічна непадзельныя сказы, іх разнавіднасці: сцвярджальныя і адмоўныя; апавядальныя, пытальныя, пабуджальныя. Адрозненне сінтаксічна непадзельных сказаў ад аднаслоўных членных сказаў. Функцыя і сфера ўжывання сінтаксічна непадзельных сказаў.

20. Няпоўныя сказы. Разнавіднасці няпоўных сказаў: сітуацыйныя, кантэкстуальныя і эліптычныя. Адрозненне няпоўных сказаў ад аднасастаўных. Выкарыстанне няпоўных сказаў у мове.

21. Парадак слоў у простым сказе. Прамы і адваротны парадак слоў. Інверсія і яе роля. Асаблівасці парадку слоў у паэтычнай мове.

22. Агульная характарыстыка простага ўскладненага сказа. Віды ўскладненых сказаў.

23. Сказы з аднароднымі членамі. Характэрныя прыметы аднародных членаў сказа. Спосабы выражэння аднароднасці. Абагульняльныя словы пры аднародных членах сказа. Сінтаксічная роля абагульняльных слоў у сказе.

24. Аднародныя і неаднародныя азначэнні. Сказы з аднароднымі дзейнікамі. Формы выказніка ў сказах з аднароднымі дзейнікамі. Выкарыстанне сказаў з аднароднымі членамі ў мове. Знакі прыпынку пры аднародных членах сказа. 25. Сказы з адасобленымі членамі. Паняцце пра адасабленне. Умовы адасаблення даданых членаў сказа.

26. Адасабленне дапасаваных і недапасаваных азначэнняў, прыдаткаў.

27. Адасабленне акалічнасцей, дапаўненняў і ўдакладняльных членаў сказа. Знакі прыпынку пры адасобленых членах сказа.

28. Сказы з параўнальнымі зваротамі. Паняцце параўнальнага звароту. Структура і функцыя параўнальных зваротаў. Адасабленне параўнальных зваротаў.

29. Сказы з пабочнымі канструкцыямі. Значэнне і функцыя пабочных слоў, словазлучэнняў і сказаў, іх выражэнне. Знакі прыпынку пры пабочных словах, словазлучэннях і сказах.

30. Устаўныя словы, словазлучэнні і сказы. Адрозненне пабочных і ўстаўных канструкцый. Знакі прыпынку пры ўстаўных словах, словазлучэннях і сказах. 31. Сказы са звароткам. Значэнне, спосабы выражэння і ўжыванне зваротка. Знакі прыпынку пры зваротку.

32. Складаны сказ як сінтаксічная адзінка. Адрозненне складанага сказа ад простага. Сэнсавае і інтанацыйнае адзінства частак складанага сказа.

33. Злучэнне і падпарадкаванне ў складаным сказе. Прынцыпы класіфікацыі складаных сказаў. Тыпы складаных сказаў.

34. Складаназлучаны сказ. Будова складаназлучаных сказаў. Класіфікацыя складаназлучаных сказаў: складаназлучаныя сказы са спалучальнымі, супастаўляльнымі, пералічальна-размеркавальнымі, далучальнымі часткамі. 35. Сродкі сувязі частак у складаназлучаным сказе. Знакі прыпынку ў складаназлучаным сказе.

36. Складаназалежны сказ. Будова складаназалежных сказаў. Галоўная і даданая часткі. Сродкі сувязі частак складаназалежнага сказа: падпарадкавальныя злучнікі, злучальныя словы.

37. Тыпы даданых частак складаназалежнага сказа: дзейнікавыя, выказнікавыя, азначальныя, дапаўняльныя.

38. Тыпы даданых частак складаназалежнага сказа: акалічнасныя (месца, часу, умовы, прычыны, мэты, уступкі, выніку, спосабу дзеяння, меры і ступені), параўнальныя, далучальныя.

39. Складаназалежныя сказы з некалькімі даданымі часткамі. Сузалежнае (аднароднае, неаднароднае), паслядоўнае і змешанае падпарадкаванне даданых частак. Знакі прыпынку ў складаназалежным сказе.

40. Бяззлучнікавы складаны сказ. Будова бяззлучнікавых складаных сказаў.

41. Сэнсавыя адносіны паміж часткамі бяззлучнікавых складаных сказаў. Сінанімія злучнікавых і бяззлучнікавых складаных сказаў.

42. Знакі прыпынку ў бяззлучнікавых складаных сказах.

43. Складаныя сказы з рознымі відамі сувязі. Разнавіднасці складаных сказаў з рознымі відамі сувязі.

44. Чужая мова і спосабы яе перадачы: простая, ускосная і няўласна-простая мова. Правілы замены простай мовы ўскоснай. Ужыванне і стылістычныя функцыі няўласна-простай мовы.

45. Будова сказаў з простай мовай.

46. Знакі прыпынку пры простай мове. Цытаты, іх афармленне на пісьме.

47. Паняцце пунктуацыі. Класіфікацыя знакаў прыпынку.

48. З гісторыі ўзнікнення і развіцця пунктуацыі.