ГРАМАТЫЧНЫЯ КАНКРЭТЫЗАТАРЫ ПАРАТАКСІЧНЫХ ЗЛУЧНІКАЎ
У СУЧАСНАЙ БЕЛАРУСКАЙ МОВЕ

Паратаксічныя (злучальныя) злучнікі адыгрываюць вялікую ролю ў структурнай арганізацыі звязнага тэксту. Яны ўжываюцца ў якасці сродкаў сувязі для аб'яднання непрэдыкатыўных, паўпрэдыкатыўных, прэдыкатыўных і камунікатыўных адзінак і выражаюць разнастайныя семантыка-граматычныя адносіны паміж імі. Найбольш тыповымі і шырока ўжывальнымі сярод паратаксічных злучнікаў з'яўляюцца і, а, але, ды. Яны невытворныя, сінсемантычныя або семантычныя, могуць быць аднамясцовымі і неаднамясцовымі (за выключэннем але і ды ў значэнні але), вылучаюцца высокай ступенню адцягненасці свайго зместу. Трэба адзначыць, што гэтыя злучнікі маюць як агульнае, так і прыватныя значэнні. Агульнае значэнне ўласціва злучніку як прадстаўніку службовай часціны мовы, у той час як прыватныя значэнні звычайна рэалізуюцца толькі ў кантэксце. Агульным для злучнікаў і, а, але, ды з'яўляецца злучальнае значэнне. Прыватныя значэнні вынікаюць з уласцівай ім семантыкі падабенства і адрознення або супрацьпастаўлення і істотна адмяжоўваюць адзін злучнік ад другога. Так, злучнік  і  аб'ядноўвае адзінкі (або іх кампаненты) тоесныя, аналагічныя, аднафункцыянальныя; злучнік а – розныя, непадобныя або супрацьлеглыя; злучнік але – супрацьлеглыя; злучнік ды – тоесныя або супрацьлеглыя. Злучніку і ўласцівы спалучальнае, прычынна-выніковае, умоўна-выніковае, супраціўнае, далучальнае і пачынальнае значэнні; злучніку а – супастаўляльнае, неадпаведнасці, супраціўнае, далучальнае, пачынальнае значэнні; злучніку але – супраціўнае, неадпаведнасці і далучальнае значэнні; злучніку ды – спалучальнае, супраціўнае, неадпаведнасці, далучальнае і пачынальнае значэнні. Некаторыя значэнні, у прыватнасці супраціўнае і далучальнае, уласцівы ўсім чатыром названым вышэй злучнікам, але яны маюць розны характар, адрозніваюцца наяўнасцю дадатковых адценняў і сродкамі іх вы-ражэння. Шырыня значэнняў і шматграннасць адценняў у паратаксічных канструкцыях са злучнікамі і, а, але, ды дае магчымасць выразіць усю складанасць сувязей паміж з'явамі аб'ектыўнай рэчаіснасці, адлюстраваць іх комплексны характар і ўзаемную абумоўленасць. Разам з тым прасочваецца «імкненне ўдакладніць адценне значэння, звузіць шырыню выражаных паратаксічным злучнікам значэнняў, зрабіць выражэнне адносін больш накіраваным, больш аднабаковым, адналінейным – і тым самым некалькі наблізіць да характару выражэння адносін падпарадкаваннем» [1]. Усё гэта ў пэўнай меры дасягаецца шляхам падключэння да злучнікаў  і,  але,  а,  ды адпаведных канкрэтызатараў, якія маюць граматычны, інтанацыйны і семантычны характар. Найбольш ужывальныя ў сучаснай беларускай мове граматычныя канкрэтызатары, да якіх адносяцца трывальна-часавыя суадносіны выказнікаў, формы ладу дзеясловаў-выказнікаў і парадак слоў.